Okuliisa omwana amabeere kintu kw’obutonde ekiyamba omwana okukula obulungi n’okufuna ebirungo ebyetaagisa mu mubiri gwe. Naye, mu nsi eno ey’omu nkyukakyuka ey’amangu, bamaama bangi bakozesa ebyuma ebikama amabeere okusobola okukuuma amata ag’omugaso nga webali buli naye nga n’emirimu emirala gigenda mu maaso. Okukuuma obuyonjo mu nteekateeka eno kintu ekisookerwako okutangira obuwuka n’endwadde mu mwana wo, kubanga obulamu bw’omwana omuto butera okuba obw’obunafu naddala mu myezi egisooka egy’obulamu bwe.

Obulamu bw’omwana omuto n’okulera

Okukuuma obuyonjo mu kaseera k’okuzaala n’okusunza amabeere kintu kikulu nnyo eri obulamu bw’omwana omuto (newborn) n’omwana akyali mu mabeere (infant). Abaana bano baba n’omubiri ogutannaba munda nnyo maanyi okulwanyisa obuwuka obuleeta endwadde ez’enjawulo naddala mu bitundu by’olubuto. Buli kintu kyenna ekikwata ku mata g’omwana kisaana okubeera nga kiyonjo nnyo mu ngeri ey’ekigero eky’engulu. Maama yenna asaanidde okunaaba mu ngalo ze ne ssabuni n’amazzi amayonjo ag’ebbugumu nga tinnatandika kukama mabeere ge. Kino kiyamba okutangira obuwuka obuyinza okuva ku mikono okugenda ku kyuma oba ku mata gennyini agakeddwa, ekiyinza okuleeta obulwadde obw’olubuto n’okusinduka kw’omubiri kw’omwana. Mu nteekateeka eno ey’okulera (parenting), buli muzadde alina okutwala obudde okuyiga engeri entuufu ey’okukuuma ebintu bino nga biyonjo ddala.

Obukulu bw’okukama amabeere mu kaseera k’obuzadde

Mu kaseera k’obuzadde (maternity) n’obumama (motherhood), bamaama bangi bafuna obuzibu bw’okukomya okuyonsa olw’emirimu oba obukoowu. Naye nno, okukama amabeere (lactation) kuyamba nnyo okusigaza amata nga mangi mu mabeere ga maama ate nga n’omwana afuna eby’okulya eby’omugaso mu budde obutuufu. Okukama amabeere kintu ekisoboka obulungi singa okola n’enteekateeka ennungi n’okukozesa ebyuma ebikama eby’omutindo. Kikulu nnyo okulaba nti ebyuma bino bikuumibwa mu mbeera ey’obuyonjo ey’ekigero eky’engulu. Buli maama asaanidde okumanya nti obuyonjo buno tebukoma ku kyuma kyokka, naye n’ebitundu by’omubiri gwe naddala amabeere gabeere nga mayonjo buli lwe gakamwa.

Engeri y’okukuuma amata n’okuliisa omwana

Okukuuma amata (milk) g’amabeere agakamiddwa kintu ekiragira obulungi bw’omwana mu kuliisa (feeding). Amata gano galina okuterekebwa mu mukebe oba mu cup enyonjo ennyo era nga n’omutereko gwayo muggale obulungi. Mu mbeera y’obulamu obwa bulijjo, amata gano gasobola okuterekebwa mu firiigi okumala ennaku ntonnyo, oba mu kifo ekirimu empewo ennyogovu singa gaba gajja okukozesebwa mu ssaawa ntonnyo ez’omu maaso. Okuliisa omwana (baby) amata agakamiddwa n’obuyonjo kisaana okutwalibwa nga kintu kikulu ddala kubanga amata amabi oba agayononekeseddwa obuwuka gayinza okuleetera omwana obulwadde obw’olubuto obw’amaanyi n’okusinduka kw’omubiri.

Obuyonjo mu kaseera kw’okuyonsa

Okuyonsa (nursing) n’okukama amabeere bintu ebyambagana nnyo mu bulamu bw’omuzadde n’omwana we. Mu kaseera kano, ebyuma ebikama amabeere birina okunaasibwa buli luvanyuma lw’okukozesebwa. Kino kizingiramu okubyawulamu ebitundu eby’enjawulo n’okubinaaza mu mazzi agookya agalimu ssabuni, oba okubiteeka mu kyuma ekitta obuwuka (sterilizer). Okulaba nti ebitundu byonna bikalu bulungi nga tonnabiteraanya kintu kikulu nnyo kubanga amazzi agasigalamu gayinza okukuza obuwuka obuleeta obulwadde. Buli maama asaanidde okuba n’enteekateeka entuufu ey’okunaaza ebyuma bino, n’okukozesa ebintu ebyesigika mu kitundu kye.

Ebisale n’engeri y’okufunamu ebyuma bino

Nga tinnaba kulaba ku bbeeyi, kikulu okumanya nti ebyuma bino bibaamu ebika eby’enjawulo buli kimu nga kirina omugaso gwakyo n’engeri gye kikolamu. Bamaama bangi beebuuza ku bbeeyi n’engeri gye bayinza okufunamu ebyuma bino mu bitundu byabwe eby’enjawulo. Ebisale by’ebyuma bino bikyuka okusinziira ku kika ky’ekyuma kye weetaaga, omutindo gwakyo, n’omukozi w’ekyuma ekyo mu katale k’ensi yonna. Wammanga tuteesezzaawo emiwendo gy’ebyuma ebimu ebyesigika mu katale k’ensi yonna okukuyamba okutegeka eby’ensimbi ebyetaagisa.

Ebisale, emiwendo, oba ebyogerageranyo by’ebisale ebyonnyonnyoddwa mu kitundu kino byesigamiziddwa ku mawulire agasembayo okubaawo naye biyinza okukyuka ekiseera kyenna. Okunoonyereza okwennyini kukubirizibwa nga tonnasalawo ku nsonga z’ensimbi.

Mu kupfumbula, okukuuma obuyonjo mu kukama amabeere kintu ekisookerwako mu kukuuma omwana wo nga mulamu n’okumukuza obulungi mu nsi eno. Okukozesa ebyuma bino mu ngeri entuufu, okubinaaza obulungi, n’okubitereka mu bifo eby’obuyonjo kiyamba okutangira obulwadde bw’olubuto n’obulwadde obulala obuyinza okukwata omwana wo. Bulijjo fuba okulaba nga weesigama ku magezi g’abasawo n’okukozesa ebintu eby’omutindo okusobola okukuuma obulamu bw’omwana wo n’obubwo nga bulungi buli kaseera.